آموزش و پرورش و آموزش عالی

در این بین ورود دانشگاهیان به این حیطه می تواند بسیار موثر باشد رویارویی صحیح و تدابیر خاص برای حل معضل بیکاری مبتنی بر پژوهش و مطالعه ضرورت دارد. در همین زمان همگام با ایران بسیاری دیگر از کشورها نیز با مشکل کار به عنوان یک چالش اساسی روبرو بوده اند. به همین سبب بحث کارآفرینی در کشورهای پیشرفته تبدیل به موضوعی مهم برای بررسی و پژوهش در سطوح مختلف شده و واژه کارآفرینی در ادبیات دانشگاهی جای خود را به عنوان یک اصطلاح پر کاربرد پیدا کرده است.

در تعريف واژه كارآفريني ميان صاحبنظران اتفاق نظر وجود ندارد. در حقيقت از معني كلمه آن نمي‌توان به مفهوم واقعي آن پي برد. سابقه مفهوم كارآفريني به 274 سال پيش بر مي‌گردد و اولين بار فردي بنام ريچارد كانتيلون (1730) آن را مطرح ساخت. بررسي تاريخي ادبيات كارآفريني نشان مي‌دهد كه اين واژه اولين بار در تئوري‌هاي اقتصادي و توسعه اقتصاد دانان مطرح شد. سپس وارد مكاتب و تئوري هاي كارآفريني ساير رشته‌هاي علوم انساني گرديد (عابدي، 1381.

اين مفهوم از كلمه فرانسوي Entreprendre و از واژه آلماني Unternehmen گرفته شده است كه هر دو به معناي "متعهد شدن" است. در اوايل سده شانزدهم، هدايت كنندگان ماموريت هاي نظامي را كارآفرين مي خواندند. از حدود سال 1700 ميلادي به بعد فرانسويان درباره پيمانكاران دولتي كه دست اندركار ساخت جاده، پل و ... بودند، به كرات لفظ كارآفرين را به كار مي بردند. (صابر، 1379) واژه كارآفرين در سال 1848 توسط جان استوارت ميل (1848) به Entrepreneur به زبان انگليسي ترجمه شد

در مورد مفهوم كارآفريني تعاريف متعددي وجود دارد كه پاره‌اي از آنها براساس اهميت
نظريه پردازي در پي آورده شده است

ژوزف شومپيتر (1934) معتقد است، كارآفريني فعاليت است چون: ارائه كالايي جديد در فرايند توليد، گشايش بازاري تازه، يافتن منابع جديد و ايجاد هرگونه تشكيلات جديد در صنعت (بهبانی 1386)

 از جمله تعاریفی که از کارآفرینی در دسترس است می توان به موارد زیر اشاره داشت:

فرایند ایجاد ثروت

فرایند تخریب خلاق (محصولات و خدمات جديدتر، بازار موجود را تخريب و بازار جديدي ايجاد مي كند)

فرایند هدایت به خلق سازمان جدید بدون توجه به نوع پتانسیل سازمان (صمدآقایی 1378).

فرايندي كه بتوان با استفاده از خلاقيت، عنصر جديدي را همراه با ارزش جديد با استفاده از زمان، منابع، ريسك و به كارگيري ديگر عوامل، به وجود آورد، كارآفريني گويند. كارآفريني فقط فردي نيست، سازماني هم مي‌تواند باشد. (Thompson & ALVY، 2000) (تدبیر 188)

به عقيده «آرتوركول» كارآفريني عبارت است از فعاليت هدفمند كه شامل يك سري تصميمات منسجم فرد يا گروهي از افراد براي ايجاد، توسعه يا حفظ واحد اقتصادي است (داریانی به نقل از کول 1386). از ديگر سو «روبرت نشتات» فرهنگ كارآفريني را قبول مخاطره، تعقيب فرصت ها، ارضاي نيازها از طريق نوآوري و تأسيس يك كسب ‌و ‌كار مي‌داند. (دارياني به نقل از نشتات، 1386) (تدبیر 188)

پس از تعریف کارآفرینی باید به تعریف فرد کارآفرین رجوع شود. کارآفرین کسی است که ضمن بهبود بخشیدن زندگی خود بتواند به زندگی دیگران نیز بهبود بخشد. به قولی دیگر فرد کارآفرین کسی است که توانایی تشخیص و ارزیابی فرصت های کسب وکار را دارد و می تواند منابع لازم را جمع آوری کرده و از آن ها بهره برداری نموده و عملیات مناسبی را برای رسیدن به موفقیت پی ریزی نماید (مردیث، 1371). پدیده کارآفرینی می تواند جنبه های گسترده ای داشته باشد که منابع تکنولوژیکی، فنی، آموزشی و مالی از جمله این جنبه هاست. دانشگاه ها می توانند بخشی از فعالیت خود را به پرورش کارآفرینان تخصیص دهند. هرچند دانشگاه می تواند فقط به تولید و عرضه فن آوری دانش بسنده کند و آن را در اختیار دانشجویان و جامعه بگذارد. اما این به معنای موفقیت نیست.

ضرورت کارآفرینی در دانشگاه ها

بعضی از صاحبنظران معتقدند که فناوری پیشرفته محصول کارآفرینی است. هر مدیر کارآفرین می کوشد از پیشرفته ترین فناوری های قبلا خلق شده در کار خود بهره جوید. اما حاصل فعالیت او نیز خود به ابداع فناوی جدید تری می انجامد. فناوری دارای سه بعد (دانش، ابزار و روش) است. تحول در هریک از این ابعاد منجر به تحول در فناوری می شود. بنابر این فرد کارآفرین عبارت است از مهندس دانش، ابزار و روش. جهانی شدن بازارها، تشویق و پشتیبانی از کارآفرینی در کشورها را، امری ضروری ساخته است. ایجاد مرکز و جایگاهی برای کارآفرینان که منابع تولید ثروت اند به سود جامعه است. ایجاد این مراکز انتقال فناوری از دانشگاه ها به بازار و استخدام دانشجویان خالق ایده است که به این سبب ایجاد این مراکز برای دانشگاهیان نیز سودمند است. یکی از ضرورت های ایجاد دانشگاه کارآفرین ایجاد سرمایه است. کارآفرینان برای عملی ساختن ایده های خود با مشکل مواجهند. از یک سو سرمایه داران بزرگ فرصت شنیدن ایده های کارآفرینان و پرداختن به کارهای کوچک را ندارند و از سوی دیگر سرمایه های خود را صرف پروژه های کلان می نمایند. از این رو وجود دانشگاه که نقش مرکز پشتیبانی از کارآفرینی را به عنوان پل ارتباطی بین کارآفرینان و سرمایه داران ایجاد می کند ضروری است.

انواع کارآفرینی

در يك تقسيم بندي كلي، مي توان انواع کار آفرینی را به صورت زير بيان كرد. (صمد آقايي، 1377)

 كارآفريني فردي: شامل كارآفريني آزاد يا مستقل و كارآفريني درون سازماني

 كارآفريني گروهي: شامل كارآفريني سازماني

همچنين تقسيم بندي ديگري براي كارآفريني به صورت زير مطرح شده است (عابدي، 1381)

كارآفريني اجتماعي: كارآفرينان اجتماعي، نگرش هاي خلاقانه اي براي حل مسائل اجتماعي و ايجاد ارزش اجتماعي به كار مي برند و داراي ويژگي هاي خاص خود، يعني عاملان تغيير در بخش اجتماعي، پذيرش ماموريت براي ايجاد و بقاي ارزش اجتماعي، شناسايي و ترغيب فرصت هاي جديد، به كارگيري فرايند مستمر نوآوري و اقدام جدي به وسيله منابع در دسترس كه در نهايت به ارزش سازي اجتماعي و بقاي موسسه اجتماعي منجر مي گردد، مي باشند.

كارآفريني اقتصادي: اكثر مطالعات و پژوهش ها در زمينه كارآفريني به مفهوم اقتصادي آن است. كارآفرينان اقتصادي، جستجوگر فرصت ها و هماهنگ كننده خلاق منابع براي رسيدن به سود هستند. آنها عامل اصلي ايجاد ثروت (توليد كالاها و خدمات در يك دوره معين) و ايجاد اشتغال براي خود و جامعه به شمار مي روند

نوع ديگر تقسيم بندي انجام گرفته، عبارت است از (مجله برنامه و بودجه، 1379)

كارآفريني مولد: به معناي ارائه دانش جديد يا تركيب جديد از دانش قديمي به شيوه اي كاملاً بديع به منظور بهبود عملكرد اقتصادي

كارآفريني غير مولد: به اين معنا كه گاهي افراد يا واحدها با استفاده از اطلاعات نامتقارن، ايجاد موانع قانوني براي ورود رقيبان يا تقويت يك موقعيت انحصاري از طريق محدوديت هاي سياسي، مالي يا ديگر محدوديت هاي سازماني در مقابل ورود رقيبان بالقوه، دست به فعاليت سود جويانه مي‌زنند (رانت جويي)

همچنين در تقسيم بندي شركت هاي خود مختار تحت پوشش، از شركت هاي خود مختار تجديد ساختاري و شركت هاي خود مختار كارآفرينانه نام برده شده است. در حقيقت شركت هايي را خود مختار تجديد ساختاري مي گويند كه از تجديد ساختار سازماني مادر به وجود مي آيند، همچنين شركت هايي را خود مختار كارآفرينانه ناميده اند كه كاركنان خلاق و كارآفرين (فردي يا گروهي) در يك سازمان مادر به قصد به كارانداختن و بهره برداري از تجارب استفاده نشده و ايده هاي جديدشان تاسيس مي كنند. لذا بر عكس شركت هاي خودمختار تجديد ساختاري، فرايند تشكيل آنها فرايندي از پايين به بالا دارد (مجدم، 1380)

جامعه­شناسان و روانشناسان، ابعاد فرهنگي و اجتماعي تأثيرات محيط بر فرد و ويژگي هاي شخصيتي آن را بررسي کرده­اند. بي­شک در توسعه فرهنگ کارآفريني نيز عوامل متعددي دخيل هستند. در این میان نظریه های دانشمندان در زمینه فرهنگ کارآفرینی می تواند مورد مناسبی برای شناخت هرچه بهتر کار آفرینی باشد. در این جا تنها به عناوین برخی از نظریات فرهنگی در باره کارآفرینی اشاره می شود.

نظريه­ فرهنگ کارآفريني پارسنز پارسنز نظریه های خود را در چهار نظام زیستی، فرهنگی، اجتماعی، و دینی بیان کرده که توسعه فرهنگ خلاقیت و ابتکار را محصول نظام اجتماعی و نهاد خانواده و مدرسه می داند. ابتکار و آفرینندگی مفاهیمی هستند که با موضوع کارآفرینی ارتباط نزدیکی دارند.

نظريه­ فرهنگ کارآفريني ماکس وبر وبر در تشریح چگونگی شکل گیری تمدن نوین صنعتی سرمایه داری در مغرب به مفهومی اشاره می کند که این مفهوم به زبان امروزی همان فرهنگ کارآفرینی است. وبر توسعه فرهنگ کارآفرینی را متاثر از چهار عامل تشویق به کار برای سعادت، خطر پذیری برای تغییر سرنوشت، برنامه ریزی برای آینده و صرفه جویی می داند. وبر همچنین موضوع کار و کارآفرینی را در بستر سرمایه داری چنان مطرح می سازد که گویا پدیده کار امری دنیوی و وابسته به دنیای سرمایه داری است. وبر کار و تلاش برای به دست آوردن پول و منابع مالی را در نهایت، امری غیر اخلاقی یا منافی با اخلاق پیش از سرمایه داری می داند. معنای این گفته شاید از جمله زیر مستفاد گردد:

امروزه با توجه به سازمان های سیاسی، حقوقی و اقتصادی فردی موجود با اشکال سازمانی و ساختار خاص اقتصاد کنونی ، این روح سرمایه داری را می توان نتیجه محض تطبیق دانست. نظام اقتصاد سرمایه داری نیازمند این سرسپردگی به پولسازی به عنوان یک تکلیف است. این رویکرد نسبت به نعم مادی چنان با این نظام سنخیت دارد و از چنان پیوند نزدیکی با مقتضیات بقا در تنازع اقتصای برخوردار است که امروز دیگر یک رابطه ضروری میان این شیوه مال اندوزانه زندگی و یک جهان بینی واحد وجود ندارد. (وبر ص 72)

نظريه­ فرهنگ کارآفريني مك‌كله‌لند مک کللند که موضوع کارآفرینی را نیز با دیدگاه نظریه مشهور خود بررسی کرده، معتقد است جوامعي که داراي نياز به موفقيت پايين هستند، نرخ سرمايه­گذاري، خطر­پذيري در آن ها پايين است و به تبع آن توسعه­نيافته هستند و در جوامعي که نياز به موفقيت بالا است، نرخ سرمايه­گذاري و خطر­پذيري نيز بالاست. در اين جوامع، افرادي پيدا مي­شوند که کسب و کار جديدي راه­اندازي مي­کنند، شرکت يا واحد اقتصادي را سازماندهي مي كنند و ظرفيت توليدي و بهره­وري آن را افزايش و بهبود مي­بخشند. مک کله­لند چنين افرادي را کارآفرين مي­نامد و عواملي نظير شيوه جامعه­پذيري، شيوه­هاي تربيتي والدين، طبقه اجتماعي والديـن، ايدئولوژي حاکـم، مذهب و تحرک اجتماعي را عوامل موثر بر توسعه فرهنگ کارآفريني مي داند.

ویژگی های فرهنگ کار آفرینی را می توان در محور های زیر خلاصه نمود: (غلامیان و همکاران 1386)

-                     کارآفرینی به عنوان فرهنگ درک تغییر و کشف فرصت

-                     کارآفرینی به عنوان فرهنگ مشارک

-                     کارآفرینی به عنوان فرهنگ خلاقیت

-                     کارآفرینی به عنوان فرهنگ استقلال طلبی و قبول مسئولیت

-                     کارآفرینی به عنوان فرهنگ مخاطره پذیری

كارآفرين و كارآفريني تكنولوژيك

به نظر جان ميلتون و اسميت (2003)، اقتصاد نوين، مهد پرورش نسل جديد كارآفرينان است كه وي آنان را كارآفرينان تكنولوژيك مي نامد. اسميت در تحقيقي با عنوان "استراتژي هاي توسعه كارآفرينان تكنولوژيك در منطقه آسيا". كه در سيليكون آسيا انجام داد، كارآفرينان تكنولوژيك را چنين شرح مي‌دهد:

كارآفرين تكنولوژيك كسي است كه استعداد پژوهش را با سرمايه پر مخاطره و مفاهيم جديد كسب و كار و مهارت هاي مديريت، به شيوه‌اي اثر بخش تلفيق مي‌كند، با اين هدف كه نوآوري‌هاي تكنولوژيكي را به كاربرد تجاري موفقي تبديل كند. به بياني ديگر، تكنولوژي را به عنوان اهرم اثر بخش نوآوري به كار مي گيرد.

همچنين در تحقيقي با عنوان "آموزش هاي كارآفريني تكنولوژيك" كه توسط سازمان همياري اشتغال فارغ التحصيلان انجام شده است، كارآفريني تكنولوژيك به اين صورت تعريف شده است:

كارآفريني تكنولوژيك، فرايندي است كه با يك ايده تكنولوژيك آغاز مي‌شود و به يك كسب و كار تكنولوژيك مي‌انجامد.

همان تحقيق، كارآفريني تكنولوژيك را تشكيل شده از رويدادها و فرايندهاي زیر
مي‌داند:

 شكل‌گيري يك ايده جديد

 رويداد(هاي) پيشران -كه كارآفرين را مصمم مي كند از موقعيت استفاده كند

 تاسيس بنگاه - به صورت يك شركت نو پا

 رشد بنگاه-تبديل شركت نوپا، به سازماني كه داراي ارزش اقتصادي است (بهبهانی 1368).

کارآفرینی در دانشگاه ها

کارآفرینی در دانشگاه ها می تواند اشکال مختلفی داشته باشد. امروزه بسیاری از دانشگاه های جهان بخشی از محتوای سایت اینترنتی خود را به موضوع کارآفرینی اختصاص داده اند. این بخش بیشتر به ارتباط دانشگاه ها با صنعت اشاره دارد، دانشگاه ها درخواست های بخش صنعت در زمینه نیروهای انسانی مورد نیاز را به افراد واجد الشرایط ابلاغ می کنند. این افراد واجد الشرایط می توانند شامل دانش آموختگان همان دانشگاه یا افراد دیگر باشند. اگر نتوانیم این اقدام را به طور مستقیم کارآفرینی تلقی کنیم، لااقل می توانیم دانشگاه را جایی برای تعدیل بازار کار، و حلقه ی اتصال کارجویان به کارآفرینان بدانیم. اما این تنها نقش دانشگاه ها نیست. نقش دیگر دانشگاه در زمینه کارآفرینی پرورش کارآفرینی در میان دانشجویان است. بدین معنا که اساتید باید بتوانند موقعیت هایی را در کلاس خلق کنند که دانشجویان به افرادی کارآفرین بدل شوند و بتوانند چه در حال و چه در آینده به زندگی خود و دیگران بهبود بخشند. این امر در سایت های دانشگاه های خارج از کشور بیشتر جنبه بازرگانی دارد. برای مثال به یکی از این برنامه ها در ادامه اشاره می شود:

دانشگاه ترامپ[1] یکی از واحد های برنامه ریزی درسی خود را در شکل یک تله کنفرانس چنین طرح می کند

یک برنامه درسی سرگرم کننده

8 جلسه تله سمینار 90 دقیقه ای برای تحول سریع شما به یک فرد متهور کارآفرین طراحی شده است. شما دانش بازرگانی قابل توجهی را در 8 هفته جمع آوری می کنید و سپس افراد زیادی پس از سال ها آموزش و پرورش و تجارب بازرگانی گرد هم آیند. هر جلسه شامل کار بر روی یک مولفه از برنامه تجاری شماست که با تکنیک های عملی، تعامل با یکدیگر، و بازخوردهای سودمند از مدرس آن ها را به انجام می رسانید.

جلسه 1 شما، ایده شما و برنامه شما

·        امتحان کنید که چه چیزی باعث موفقیت می شود، ویژگی های شخصیتی، عادات و تمرینات

·        نقاط قوت و ضعف کارآفرینی خود را مشخص کنید

·        شروع کنید به بازشناسی ایده بازرگانی خود تا به موفقیت بیانجامد

·        زمینه های کاری را برای رشد یک برنامه بازرگانی موفق مرتب کنید.

جلسه دوم مشتریان و ظرفیت ها

·        یاد بگیرید که قابلیت ظهور پذیری ایده های بازرگانی تان را تعیین کنید.

·        مشتریان هدف خود را تعریف کنید

·        اطلاعات کلیدی درباره ظرفیت های خود را جمع آوری کنید

جلسه سوم اگر شما می توانید آن را بسازید...

·        تعداد مشتریان احتمالی خود را تخمین بزنید

·        تعیین کنید که آن ها چقدر ممکن است هزینه کنند

·        یاد بگیرید که موانع را پیشگویی کنید

·        فرصت های بازاریابی را به اندازه بیشینه برسانید

جلسه چهارم علامت انحصاری خود را بسازید

·        یادبگیرید که در جایگاه تجاری خود با متانت سخن بگویید

·        برنامه توزیع (محصولات) خود را تدوین کنید

·        از طریق یک هزینه اثربخش به مشتریان مورد نظر خود دست پیدا کنید

·        یک برنامه بهبود و بازاریابی را بسازید و شکل دهید

جلسه 5 نقش آفرینان تیم

·        یادبگیرید که مهارت هایی که تجارت شما به آن ها نیاز دارد را مشخص کنید

·        به طور راهبردی سرمایه انسانی تجارتتان را پایه ریزی کنید

·        تیم مدیریتی را شکل دهید.

درآمد ها و هزینه ها

·        برنامه ریزی سودمند

·        هزینه های پروژه

·        پیش بینی و محاسبه هزینه ها

·        امور مالی

جلسه هفتم خط

·        سود و زیان را تفسیر کنید، درآمد مداومی داشته باشید، و برچسب ها را تعدیل کنید

·        بر طرح های مالی تاکید کنید

·        ایده های تجاری خود را بهینه سازی نمایید.

جلسه هشتم مبانی سرمایه گذاری

·        مقدار سرمایه ای که شما به آن ها نیاز دارید را تخمین بزنید

·        تعیین کنید که چه گونه هایی از سرمایه برای نیازهای شما متناسب تر هستند

·        منابع محلی سرمایه گذاری

·        برای ایمن سازی سرمایه خود، مجهز شوید

چنان که ملاحظه می شود در این برنامه درسی به کارآفرینی به عنوان یک روش علمی قابل آموزش  توجه شده است. اما در مواردی نیز کارآفرینی را به عنوان بخشی از کارکرد دانشگاه ها می دانند. بهاره ملکی طی مقاله ای ضمن ارائه تاریخچه ای مختصر از کارآفرینی در جهان و ایران، معتقد است که کارآفرینی باید به عنوان یک درس در برنامه های درسی دانشگاه ها قرار گیرد (ملکی 1386). وی دلیل این امر را فقدان توانایی های فردی و مهارت های لازم برای کسب و کار مناسب در میان دانش آموختگان دانشگاه ها قلمداد و این نیاز را در محورهای زیر خلاصه می کند:

-    تقویت ساختارهای دانایی محور در تولید علم و فن

-    توجه به تولید علم و تولید ثروت از دانش

-    ایجاد توان شناسایی نیازهای جامعه و تطبیق تخصص و تحصیلات

-    ايجاد و پرورش فرهنگ کارآفريني

-     ايجاد توانايي کار گروهي

-     بالا بردن توان ارزش آفريني

-     آشنايي با منابعي که به دانشجويان در جهت شناسايي فرصت هاي جديد و ايجاد توان پردازش ايده هاي نو کمک خواهد کرد.

-     ايجاد توانايي ارزيابي اقتصادي از طرح تجاري

-     ايجاد توان شناسايي تحولات در نيازهاي جامعه

-     درک مفهوم کارآفريني در ارتباط با توسعه اقتصادي

-     ايجاد و تقويت برخي بسترها و ظرفيت هاي بالقوه براي مسائل علمي حل نشده، نيازهاي کشور و ايده هاي نو

-    تشويق و گسترش خلاقيت براي خلق کسب و کارها و مفاهيم کسب و کار جديد

-    افزايش پويايي و بالا بردن قدرت تجزيه و تحليل دانشجويان در شناسايي بازار، تکنولوژي، فرصتهاي مالي و اقتصادي

-    شناسايي قوت و ضعف کسب و کارهاي موجود، تجزيه و تحليل فرصت ها و تهديدها و ارائه راهکارهاي بهبود آن ها.

به منظور دستیابی به اهداف پیش گفته، دانشگاه هایی اقدام به تدوین سرفصل درسی تحت نام کارآفرینی نموده اند. ملکی (1386) براي به دست آوردن محتوا، روش تدريس و ارزش‌يابي صحيح، برنامه درسي کار آفريني بيش از 5 دانشگاه آمريکايي و اروپايي را مورد بررسي قرار داده است: دانشگاه هاي استنفورد، پنسيلوانيا، بريتيش كلمبيا، آتاباسكا و مريلند.

وی پس از بررسي دانشگاه هاي مذکور و مد نظر قراردادن سرفصل هاي درس کارآفريني در اين دانشگاه ها، سرفصل هاي درسي ارائه شده را در جدول (1) خلاصه كرده است:

از لحاظ نحوه ارائه درس به طور کلي در دانشگاه هاي بررسي شده، مشاهده می شود که تاکيد بيشتر بر مطالعات موردي، ارائه سمينار در کلاس به وسيله دانشجويان، کار گروهي، مشارکت در کلاس، تهيه يک طرح تجاري و دعوت از کار آفرينان براي ارائه مطالب می باشد.
در اين دانشگاه ها ارتقاي مهارت هاي فردي و گروهي ، همگام با افزايش دانش نظري در نظر گرفته می شود (ملکی 1386).

نحوه ارزش‌يابي به صورت ترکيبي از امتحان ميان ترم ، امتحان پايان ترم ، کار گروهي (ارائه سمينار)، کار فردي (پاسخ به سوالات و امتحانات استاد) و مشارکت در کلاس، مورد توجه قرار گرفته است که تاکيد بيشتر بر جنبه عملي قضيه و کار تيمي است. در برخي موارد امتحان پايان ترم به صورت «کتاب باز» برگزار مي شود. همچنین در برخی دانشگاه های زیرمجموعه وزارت علوم و تحقیقات فناوری تعدادی از موضوعات دانشگاه های پیش گفته ارائه و تدریس می شود (صرف نظر از کیفیت تدریس در دانشگاه های داخلی). این سرفصل ها به قرار زیرند: (ملکی 1386)

جدول شماره 3 به صورت مقایسه ای وضعیت ایران را در کنار دانشگاه های مورد مطالعه قرار داده است. در اکثر موارد اين واحد به صورت درس اختياري 3 واحدي شامل 2 واحد نظري و 1 واحد عملي طراحي شده است که بخش عملي آن شامل تهيه و تکميل يک طرح تجاري است.
نحوه تدريس بدين صورت است که اين درس توسط يک ، دو يا سه استاد متناسب با محتواي مواد درسي، ارائه مي‌شود و در بعضي موارد از يک کارآفرين براي سخنراني و ارائه مطلب دعوت به عمل مي‌آيد .
نحوه ارزش‌يابي معمولا به صورت امتحان ميان ترم ، پايان ترم و تهيه طرح تجاري در قسمت عملي است.
لازم به تذکر است که وزارت علوم نيز در ارتباط با درس کارآفريني سرفصل هايي ارائه داده است که در کنار سرفصل هاي ارائه شده در داخل و خارج از کشور مورد توجه قرار گرفته است. (ملکی 1386)

خلق ارزش اجتماعی

کارآفرینی تنها موضوع یک گروه خاص مانند دانشجویان نیست. بلکه از آن می توان به ارزش های دیگری در عرصه اجتماعی دست پیدا کرد. این ارزش ها وابسته هستند به زمان و مکانی که در آن ها فعالیتی انجام می شود.

چیز مهمی که می توان درباره کارآفرینی اظهار کرد این است که کارآفرینی می تواند یک فرایند مداوم برای رشد خلق ارزش اجتماعی باشد. گری کاورت (2007) پس از طرح این موضوع به یک کارآفرین اشاره می کند که علیرغم آن که امریکا با مهاجرت وی موافقت کرده است، برای ساختن کشور خودش در ژوهانسبورگ افریقای جنوبی می ماند. کاورت می گوید مثال های زیادی وجود دارد که که دانشجویان با یک تعهد به ارتباطات مهارت های کارآفرینی را برای موضوعات اجتماعی فراگرفته و به کار می بندند. وی معتقد است که مهارت های کارآفرینی می توانند نه تنها برای سود، بلکه برای خلق گونه های بسیار زیادی از ارزش های مختلف به کار گرفته شوند.

دانشگاه ها متولی خلق فرهنگ های متناسب با زمان در جوامع هستند. کارآفرینی را می توان یکی از ابزارهای این رسالت دانست. دانشگاه کارآفرین دانشگاهی است که در عین حال که برنامه های عمومی هر رشته تحصیلی را به دانشجویان ارائه می دهد، به آینده شغلی آن ها نیز در همان رشته تحصیلی، با تاکید بر مهارت های اجتماعی، مسئولیت پذیری و پاسخ گویی، ایده پردازی و اجرای ایده های نو، خلق راه های تازه برای بهبود زندگی خود و دیگران، شناخت نیازهای روز به منظور تامین درآمد، و غیره نیز فکر می کند. در جهان امروز با توجه به نیازهای تازه، بازارهای جدید کار، تنوع نیازهای بازار، مطرح شدن بخش هایی که مستلزم داشتن مهارت های نسبتا بالاتر جهت کار و بسیاری مولفه های دیگر که ویژگی های هزاره سوم، جهانی شدن و بین المللی شدن و موارد دیگری از این دست هستند ایجاب می کند که دانشگاه ها به جز تدریس دروس تخصصی در اندیشه آماده سازی بروندادهای خود برای احراز موفقیت در این محیط فرا محلی باشند. همچنین ظهور سازمان های مجازی نیز یکی دیگر مواردی است که خود موجب شده است دانشگاه ها مجبور باشند به مهارت های ارتباطی تازه تر جهت برپایی کسب و کار توسط بروندادهای خود اهمیت دهند.

1-                صمد آقایی جلیل 1378 سازمان های کارآفرین تهران مرکز انتشارات مرکز آموزش مدیریت دولتی

2-                مجله تدبیر سال هجدهم شماره 188 شهریور 1386

3-                مجله تدبیر سال هجدهم شماره 182 تیر 1386

4-       وبر ماکس بی تا اخلاق پروتستانی و روح سرمایه داری ترجمه عبدالکریم رشیدیان و پریسا منوچهری کاشانی 1373 شرکت انتشارات علمی و فرهنگی تهران

5-                بهبانی پگاه 1386 بررسی وضع موجود و شناسایی محدودیت های کارآفرینی سازمان مدیریت صنعتی

6-                سایت دانشگاه ترامپ قابل دسترس در www.trumpuniversituy.com